Narayana Health Hospital : सात वर्षे घशात अडकले पेनचे झाकण

मुंबई :

१० वर्षांच्या मुलीच्या नुकतेच घडलेल्या केसमध्ये लहानपणापासून असलेल्या सततच्या खोकल्यामुळे अनेक अनुत्तरित प्रश्न निर्माण झाले होते. मायशावर क्षयरोग, त्यानंतर दमा आणि न्यूमोनियाच्या संशयित आजारांवर उपचार सुरू होते, पण खोकल्यात सुधारणा झाली नाही आणि वारंवार येतच राहिला. जेव्हा ती नारायणा हेल्थ एसआरसीसी चिल्ड्रन्स हॉस्पिटल, मुंबई येथे आली, तेव्हा डॉक्टरांच्या टीमला दिसून आले की, वारंवार केलेल्या स्कॅन्समुळे तिच्या डाव्या फुफ्फुसाचे मोठे नुकसान झाले होते. अखेर त्यांनी यामागचे खरे कारण शोधून काढले, ते म्हणजे गेल्या अनेक वर्षांपासून त्या मुलीच्या श्वासनलिकेत बाहेरील वस्तू खोलवर अडकली होती.

ब्राँकोस्कोपीद्वारे गेल्या ७ वर्षांपेक्षा जास्त काळापासून खोलवर अडकलेली ती बाहेरील वस्तू बाहेर काढण्याची योजना आखण्यात आली. नारायणा हेल्थ एसआरसीसी चिल्ड्रन्स हॉस्पिटलच्या पीडियाट्रिक पल्मोनोलॉजीच्‍या वरिष्ठ सल्लागार डॉ. इंदू खोसला यांच्या नेतृत्वाखाली एक बहुविद्याशाखीय टीम तयार करण्यात आली, ज्यामध्ये पल्मोनोलॉजी (फुफ्फुसरोग तज्ज्ञ), अॅनेस्थेटिस्ट्स (भूलतज्ज्ञ) आणि ईएनटी सर्जन्स (कान-नाक-घसा तज्ज्ञ) टीमचा समावेश होता. श्वासनलिकेतील हा अडथळा यशस्वीपणे दूर केल्यानंतर आणि मिनिमली इन्वेसिव्ह थोरॅकोस्कोपिक लोबॅक्टमी शस्त्रक्रियेनंतर १० वर्षांची मुलगी आता पूर्वीपेक्षा अधिक चांगल्या प्रकारे श्वास घेत असून पूर्णपणे बरी होण्याच्या मार्गावर आहे.

मायशाचा जन्म सामान्य झाला होता आणि तिचे सुरुवातीचे बालपण निरोगी होते. पण, साडेतीन वर्षांची असताना तिला सतत खोकला आणि ताप येण्यास सुरुवात झाली, सोबत भूक मंदावणे आणि वजन कमी होणे अशी लक्षणे दिसू लागली. तिच्या एक्स-रे आणि सीटी स्कॅनवरून क्षयरोगाची (टीबी) शंका आल्याने तिच्यावर क्षयरोगाचे उपचार सुरू करण्यात आले. तिच्या लक्षणांमध्ये काहीही सुधारणा झाली नाही, तेव्हा दम्याच्या संशयावरून तिच्यावर इनहेलर्सद्वारे उपचार करण्यात आले. अनेक उपचार करूनही तिला वारंवार श्वसनाच्या समस्या आणि वजन न वाढण्याच्या समस्येचा सामना करावा लागत होता.

Narayana Health : श्वासनलिकेत दीर्घकाळापासून एखादी बाहेरील वस्तू अडकल्याची शंका

पुढील पाच वर्षांत, सलग केलेल्या सीटी स्कॅनमध्ये तिच्या फुफ्फुसाच्या त्याच भागाचे नुकसान अधिक वाढल्याचे दिसून आले, ज्यामध्ये डावा खालचा भाग आकुंचन पावला होता, तसेच घट्ट झाला होता आणि या आकुंचन पावलेल्या भागाची भरपाई करण्यासाठी फुफ्फुसाचा वरचा निरोगी भाग विस्तारत होता. प्रदीर्घ उपचार करूनही एकाच फुफ्फुसाची झालेली ही क्रमिक घसरण पाहून वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या टीमने अधिक सखोल तपासणी करण्याचा निर्णय घेतला.

तिचा वैद्यकीय इतिहास आणि तपासण्यांचे रिपोर्ट्स काळजीपूर्वक पाहिल्यानंतर, डॉक्टरांना श्वासनलिकेत दीर्घकाळापासून एखादी बाहेरील वस्तू अडकल्याची शंका आली. फ्लेक्सिबल ब्राँकोस्कोपीद्वारे त्यांच्या शंकेची पुष्टी झाली, ज्यामध्ये डाव्या फुफ्फुसाच्या खालच्या भागाच्या श्वासनलिकेच्या तोंडावर एक बाहेरील वस्तू अडकल्याचे दिसून आले. फ्लेक्सिबल आणि रिजिड ब्राँकोस्कोपीच्या एकत्रित वापराने कोणतीही गुंतागुंत न होता ती वस्तू यशस्वीपणे बाहेर काढण्यात आली.

श्वासनलिकेतील अडथळा दूर करण्यात आला होता, तरीही अनेक वर्षांच्या या अडथळ्यामुळे बाधित फुफ्फुसाचे कधीही भरून न येणारे नुकसान झाले होते. यामुळे ब्राँकिएक्टॅसिस (श्वसनमार्ग कायमचा रुंद आणि खराब होणे), ज्यामुळे संसर्गाचा धोका वाढतो आणि डाव्या फुफ्फुसाच्या खालच्या भागात नेक्रोसिस (ऊती मृत पावण्याची समस्या) या समस्या निर्माण झाल्या होत्या.

Narayana Health : शस्त्रक्रिया कोणतीही गुंतागुंत न होता पार पडली

उर्वरित निरोगी फुफ्फुसाच्या ऊतींचे रक्षण करण्यासाठी आणि वारंवार होणाऱ्या संसर्गाचा धोका कमी करण्यासाठी बहुविद्याशाखीय टीमने थोरॅकोस्कोपिक लेफ्ट लोअर लोबॅक्टमी केली. आजुबाजूच्या निरोगी ऊती सुरक्षित ठेवत अत्यंत कमी छेद देणाऱ्या पद्धतीचा वापर करून फुफ्फुसाचा बाधित भाग यशस्वीपणे काढून टाकण्यात आला. ही शस्त्रक्रिया कोणतीही गुंतागुंत न होता पार पडली आणि शस्त्रक्रियेनंतर कोणतीही अडचण न आल्याने मायशाला पाच दिवसांनंतर हॉस्पिटलमधून डिस्चार्ज देण्यात आला. शस्त्रक्रियेनंतर, मायशाच्या फुफ्फुसाची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी तिच्यावर एअरवे क्लिअरन्स थेरपी सुरू करण्यात आली. एका महिन्यानंतर तपासणीत तिच्या आरोग्यात उत्साहवर्धक सुधारणा दिसून आली, ज्यामध्ये तिचे श्वसन आरोग्य सुधारले होते आणि वजनही योग्य पद्धतीने वाढत होते.

या केसबाबत माहिती देताना डॉ. इंदू खोसला म्हणाल्या, ”श्वासनलिकेत बाहेरील वस्तू अडकल्याची घटना काही वेळा वर्षानुवर्षे लक्षात येत नाही, विशेषतः जेव्हा सुरुवातीला घास अडकण्याची किंवा ठसका लागण्याची घटना कोणी पाहिलेली नसते किंवा कोणाच्या लक्षात राहिलेली नसते. ज्या मुलांमध्ये योग्य उपचार करूनही सतत खोकला राहणे, वारंवार छातीत संसर्ग होणे किंवा फुफ्फुसाचा तोच भाग वारंवार आकुंचन पावणे अशा समस्या दिसतात, तिथे डॉक्टरांनी श्वासनलिकेत कोणतीही अज्ञात बाहेरील वस्तू असण्याची दाट शंका बाळगली पाहिजे. फुफ्फुसाचे कधीही भरून न येणारे नुकसान टाळण्यासाठी लवकरात लवकर निदान होणे आवश्यक आहे, आणि अशी शंका येते तेव्हा फ्लेक्सिबल ब्राँकोस्कोपीद्वारे केलेली तपासणी नेहमी मदत करते. अगदी उशिरा निदान झालेल्या केसेसमध्येही ब्राँकोस्कोपीद्वारे श्वासनलिकेत अडकलेली वस्तू वेळेवर बाहेर काढणे, योग्य फुफ्फुस पुनर्वसन आणि गरजेनुसार शस्त्रक्रिया केल्यास प्रदीर्घकालीन परिणामांमध्ये व आयुष्याच्या दर्जात लक्षणीय सुधारणा होऊ शकते.”

हेही वाचा : MBBS Bond : एमबीबीएसनंतर विद्यार्थ्यांची बॉंड सेवा रद्द

काहीवेळा, सर्वात जास्त काळ टिकणाऱ्या लक्षणांमागे सर्वात अकल्पित कारणे असतात. या केसमधून निदर्शनास येते की, श्वसनाच्या लक्षणांमध्ये अपेक्षेप्रमाणे सुधारणा होत नाही, तेव्हा सामान्य निदानांच्या पलीकडे जाऊन निदान करणे महत्त्वाचे आहे. तसेच, काळजीपूर्वक केलेले वैद्यकीय मूल्यमापन, प्रगत ब्राँकोस्कोपी आणि मिनीमली इन्वेसिव्ह सर्जरी एकत्र येऊन एखाद्या लहान मुलीचे भविष्य कसे बदलू शकतात, निरोगी फुफ्फुसाचे रक्षण करू शकतात आणि तिला अधिक सहज श्वास घेण्याची व निरोगी आयुष्य जगण्याची संधी देऊ शकतात, हे देखील यावरून स्पष्ट होते.